Loa sub karaoke gia đình: một sub có đủ không, đặt ở đâu?

Dàn karaoke gia đình thường có hai loa full (loa toàn dải), một trái một phải, nhưng chỉ có một loa sub. Loa sub (loa siêu trầm) là thùng loa chỉ phát tiếng trầm, thường đặt dưới sàn; hai loa full lo phần còn lại. Sub lại hay nằm lệch ở một góc phòng, nên câu hỏi thường gặp là người ngồi phía bên kia có bị hụt tiếng trầm không. Câu trả lời có một chỗ bất ngờ, và nó quyết định cách đặt loa sub karaoke gia đình.

Tai gần như không đoán được hướng của tiếng rất trầm

Tai đoán tiếng từ đâu tới bằng cách so tiếng đến hai tai: bên nào tới trước, bên nào to hơn. Tiếng cao có sóng ngắn, đầu người che bớt một bên, nên tai nhận ra hướng ngay.

Độ trầm, bổng của tiếng đo bằng tần số, tức số lần rung mỗi giây, đơn vị Hz. Tiếng càng trầm thì tần số càng thấp và sóng càng dài. Sóng của tiếng trầm 50 Hz dài khoảng 6,9 m, dài hơn cả một phòng khách 5 m; sóng của tiếng cao 10 kHz chỉ dài khoảng 3,4 cm. Sóng dài như vậy tới hai tai gần như y hệt nhau, nên với tiếng dưới khoảng 80 Hz, tai gần như không còn đoán được hướng.

Thí nghiệm: sub đặt lệch, người nghe không nhận ra

Năm 1992, một viện kỹ thuật phát thanh ở Đức cho người nghe so hai cách phát: hai loa đủ dải, và hai loa nhỏ cộng một sub. Sub được thử ở ba chỗ: giữa tường trước, góc trước bên phải, tường bên phải. Kết luận: sub chỉ lo phần tiếng dưới khoảng 100 Hz thì người nghe không nhận ra khác biệt; sub đặt đối xứng ở giữa thì mức này lên được tới 140 Hz.

Bản thân bài hát cũng vậy. Một nghiên cứu của Harman, tập đoàn đứng sau hãng loa JBL, đăng trên tạp chí của Hội Kỹ sư Âm thanh (AES) năm 2006, ghi rằng phần lớn nhạc phổ thông có tiếng trầm gần như giống hệt nhau ở kênh trái và kênh phải. Gom tiếng trầm vào một sub gần như không làm mất gì về hướng.

Mức 100 Hz cũng là gợi ý cho tần số cắt của sub, tức mức tần số mà từ đó trở xuống tín hiệu mới được đưa vào sub; tần số cắt chỉnh được trên vang số. Đặt tần số cắt quá cao, sub phát lên cả tiếng trầm vừa như giọng nam, tiếng trống, thì tai bắt đầu nghe ra sub nằm ở góc.

Căn phòng mới là thứ làm tiếng trầm chênh lệch

Tai không biết hướng, nhưng căn phòng lại làm tiếng trầm chênh nhau theo chỗ ngồi. Tiếng trầm dội qua lại giữa các bức tường: chỗ cộng dồn thành ù, chỗ triệt nhau thành hụt. Nghiên cứu năm 2006 ở trên ghi rằng độ trầm thay đổi rất nhiều từ chỗ ngồi này sang chỗ ngồi khác; chỉ lệch vài bước chân so với chỗ nghe hay nhất đã nghe khác hẳn, và với một sub thì điều này không tránh được.

Cùng một dàn, người ngồi giữa ghế khen tiếng trầm chắc, người ngồi đầu ghế lại thấy hụt. Vì vậy câu hỏi đúng không phải là mấy sub, mà là đặt sub ở đâu. Kê sub sát tường hay vào góc thì tiếng trầm mạnh lên; phần trầm dư cắt bớt được trên vang số, còn chỗ hụt thì phải đổi chỗ đặt sub.

Cách tự tìm chỗ đặt sub, không cần máy đo

Một hãng loa ở Anh hướng dẫn cách sau; bên nước ngoài gọi đúng nghĩa đen là "bò tìm chỗ đặt sub":

Đặt tạm sub vào chỗ hay ngồi nghe nhất.
Mở bài hát nhiều tiếng trầm.
Cúi thấp ngang tầm sub, đi chậm quanh phòng. Đứng thẳng thì tai cao hơn sub nhiều, nghe sẽ sai.
Chỗ nào tiếng trầm đều và chắc nhất thì dán băng dính đánh dấu.
Đem sub đặt vào chỗ đánh dấu, rồi ngồi lại chỗ cũ nghe thử.

Phòng rộng và việc căn chỉnh

Phòng rộng, nhiều hàng ghế thì một sub khó làm đều mọi chỗ ngồi. Nghiên cứu năm 2006 thử hơn 100.000 cách đặt sub và thấy hai sub đặt ở giữa hai bức tường đối diện làm tiếng trầm giữa các ghế đều gần bằng bốn sub.

Ngoài chỗ đặt, ở dải giao nhau giữa sub và loa full, sub cần được chỉnh cho ăn khớp với loa full thì dải đó mới không bị hụt. Đây là một phần của việc căn chỉnh dàn.

Cả hai dàn karaoke GSound trên web đều dùng một loa sub SUD K15 bass 40 (15 inch) đi cùng cặp loa full K12 Pro bass 30 (12 inch); cấu hình và giá trọn bộ ở trang Dàn karaoke. Khi lắp dàn trọn bộ, vị trí đặt sub và độ ăn khớp giữa sub với loa full được đo bằng mic đo, phần mềm đo và căn chỉnh tại chính căn phòng. Các mẫu loa sub GSound khác ở danh mục Loa sub; video dàn đã lắp ở mục Lắp đặt thực tế. Cần hỏi về chỗ đặt sub trong một căn phòng cụ thể thì có thể gửi qua trang Liên hệ.